دانشگاه علامه طباطبایی ، mehdadkhahtehrani@yahoo.com
چکیده: (۲۸۰۰ مشاهده)
رضا قلیخان هدایت، ملقب به للهباشی، ادیب، شاعر و تذکرهنویس سده سیزدهم در دوران حکومت محمدشاه و ناصرالدینشاه قاجار بود. گذشته از کتابهای ریاضالعارفین، مجمعالفصحا و اصولالفصول، سه مجلد کتاب روضهالصفای ناصری او در تاریخ قاجار مشهور است. این کتاب درواقع ملحقات روضهالصفا خوانده میشود که بهدنبال کتاب روضهالصفای خواندمیر نگاشته شد. رساله ایراد، نوشته میرزا فتحعلی آخوندزاده، گفتوگویی انتقادی است میان رضاقلیخان هدایت و آخوندزاده درباره متن تاریخی روضهالصفای ناصری و بعضی مسائل تاریخنگارانه آن. عمده انتقادهای آخوندزاده به هدایت متوجه رویکرد و روشِ تاریخنگاری اوست. در این گفتوگوی جدلی، بهسبب شاعر بودن رضاقلیخان هدایت و استفاده از شعرهای خود در روضهالصفای ناصری، از نوع ادبی پوئزی (شعر) سخن بهمیان میآید. تنش جدلی شکلگرفته میان آخوندزاده و هدایت در رساله ایراد، از حیث در بر گرفتن بعضی گزارههای بنیادین، از مهمترین تنشهای جدلی در تاریخ نقد ادبی و نقد تاریخنگاری در ایران است. از طرف دیگر رساله ایراد ارتباط شگفتانگیزی با دیگر آثار آخوندزاده دارد که بنا به ضرورت به آنها پرداختهایم. مقاله حاضر ضمن تحلیل چگونگی رویارویی ژنریک شعر و تاریخ در ساحتی نظری و عملیِ، نشان داده امکانات درونی این جدل ژنریک تا چه اندازه در شناخت بنیادهای نقد ادبی و نقد تاریخنگاری فارسی راهگشا و سودمند است.
نوع مقاله:
پژوهشی اصیل |
موضوع مقاله:
فلسفه و ادبیات دریافت: 1400/2/29 | پذیرش: 1401/4/10 | انتشار: 1401/4/10