دانشگاه تربیت مدرسفصلنامۀ نقد ادبی2008-03602820091222A Narratological Study of Narrative:
A Case study of âRavÄyate Moharramâبررسی روایت شناختی روایت: مورد کاویِ «روایت محرم»18466FAمحمد رضاهاشمیقاسم آباد، بولوار شهید فلاحی، فلاحی 96-پلاک 15محمد علیشمسمشهد-میدان آزادی-پردیس دانشگاه فردوسی-دانشکده ادبیات و علوم انسانی-گروه زبان انگلیسیسعیدهشمساییمشهد-میدان آزادی-پردیس دانشگاه فردوسی-دانشکده ادبیات-گروه زبان انگلیسیJournal Article19700101This study is a stylistic narratological analysis of Ravāyat-e Moharram (The Narrative of Moharram) by Seyyed Morteza Aviny based on a framework adopted from Randall’s (1999) Narrative Intelligence Theory. Although many claims have been made about the unique qualities of Aviny’s narratives, none of his works have been academically analyzed to confirm the narratological features of his works. The researchers believe that scientific analysis of Aviny’s works based on reliable theories of narratology can substantially contribute to a better understanding of special qualities of his style, and using them in new forms and contexts. In the present study, mechanisms contributing to the promotion of narrative intelligence and their realization in Ravāyate Moharram are quantitatively and qualitatively analyzed using Labov’s (2001) narratological model as a structural instrument. The linguistic manifestation of some narratological features of Aviny’s prose are discussed from a stylistic perspective.هدف این پژوهش بررسی روایت شناختی و سبک شناختی «روایت محرم» اثر سید مرتضی آوینی در چارچوب نظریه هوش داستانی رندال (1999) است. گرچه تا کنون مطالب بسیاری در مورد منحصر به فرد بودن روایتهای این نویسنده مطرح شده است، تا کنون هیچ پژوهش علمیبرای اثبات ویژگیهای خاص روایت شناختی در آثار او به عمل نیامده است. بررسی آثار آوینی بر مبنایی علمیو مبتنی بر نظریههای معتبر روایت شناختی گامیمؤثر در جهت فهم بهتر ویژگیهای این آثار و استفاده از این ویژگیها در شکلها و موقعیتهای دیگر خواهد بود. در این مطالعه، سازوکارهایی که در ارتقای هوش داستانی در چارچوب تحلیلی رندال دخیل هستند، و نمود آنها در متن "روایت محرم" با بهره گیری از مدل روایت شناختی لبوف (2001) مورد بررسی و ارزیابی کیفی و کمی قرار میگیرد. در این راستا بخشی از ویژگیهای روایت شناختی نثر آوینی با ذکر مثالهایی از نثر وی و از منظری سبک شناختی و در قالب نمودهای زبانی تبیین میشود.https://lcq.modares.ac.ir/article_18466_a805e4d7fe9c62264963adc280161aa7.pdfدانشگاه تربیت مدرسفصلنامۀ نقد ادبی2008-03602820091222Motif, Types and Functions in Sadeq Hedayat's Storyموتیف چیست و چگونه شکل می گیرد؟18467FAالهامدهقانمشهد.بولوار وکیل آباد. خیابان صدف. صدف21.پلاک225.1محمدتقویدانشگاه فردوسی مشهدمحمدتقویدانشگاه فردوسی مشهد0000-0001-6345-4497Journal Article19700101Englishچکیده
موتیف یکی از اصطلاحات رایج در هنر و ادب و همچنین علم و فن است. بحث از موتیف در نقد و تحلیل جنبه های ساختاری و محتوایی آثار ادبی فواید و کارایی های بسیاری دارد. از این رو اطّلاع از جوانب معنایی و تعاریف آن برای پرداختن به آثار و تحلیل آنها ضروری است. با توجّه به این ضرورت، در این مقاله سعی شده علاوه بر معانی و تعریف های چندگانۀ موتیف، اصطلاحات نزدیک به آن نیز مورد بحث قرار گیرد و نسبت و دایرۀ کاربرد آنها روشن شود.
موتیف در نقّاشی و هنرهای تجسّمی و نمایشی و ادبیات به کار می رود و مهمترین ویژگی آن در این هنرها خصلت تکرار شوندگی و برانگیزندگی آن است. در ادبیات نیز کم و بیش همین ویژگی ها در اجزا و عناصر ادبی، گوناگونی موتیف را شکل می دهند. با توجّه به تنوّع عناصری که می توانند کارکردِ موتیف داشته باشند( شامل: موقعیّت، واقعه، عقیده، تصویر، شخصیّت نوعی، ویژگی بارز یک شخصیّت، مضمون مکرّر و...) این اصطلاح با اصطلاحات دیگری ارتباط می یابد که عبارتند از: درونمایه، تپس، لایت موتیف، کهن الگو. در این مقاله پس از ارائۀ تعاریف و نسبت های این اصطلاحات به نحوۀ شکل گیری و کاربرد و کارکرد موتیف در آثار ادبی پرداخته شده است.https://lcq.modares.ac.ir/article_18467_8e8a773dbf9524b9c37c127d50ec4d26.pdfدانشگاه تربیت مدرسفصلنامۀ نقد ادبی2008-03602820091222Passing from a predetermined relationship of signifier and signified to a processional discursive meaningاز نشانهشناسی ساختگرا تا نشانه- معناشناسی گفتمانی335218468FAحمید رضاشعیریتهران، حمید رضا شعیری
صندوق پستی 165/14115Journal Article19700101Regarding the discursive or semiotic approach, unlike the structural studies which consider the linguistic products as external and independent objects toward theirs producers, very semiotic items influence the obscurant process of linguistic productions. The most important, meanwhile, is the discursive presence that its dynamism leads us to a discursive pointing and helps us to extent our relationships, and so the interaction between compatible and incompatible powers. Now the question is this: what helping us to transmit from a systemic relationship between the signifier and the signified to a processional? It seems that the cause arises of a substitution of a processional system instead of the fixed relationships of the signifier and the signified. But someone may ask: what traits cause that the lingual plans change the borders of meaning, and produce a semiotic process? Our purpose in this article, besides answering that question, is studying the conditions which lead us from a structural semiotics that the predetermined meanings are very important for it, to a processional semiotics which for that the meaning is a tributary to the dialogue and conflict between the plans of language. Key words: semiotics, discourse, lingual plans, process, meaningدیدگاه گفتمانی با رویکرد نشانه- معناشناختی معتقد است که تولیدات زبانی تابع فرآیندی پیچیده هستند که عوامل نشانه- معنایی بسیاری در آن دخیل می باشند. در چنین دیدگاهی، بر خلاف روش های مطالعه ساختگرایی که تولیدات زبانی را ابژه هایی بیرونی و مستقل از تولید کننده آن می دانستند، آنچه که دارای اهمیت است نوعی حضور و موضع گفتمانی است که پویا و دینامیک بودن آن همواره ما را با نوعی جهت گیری گفتمانی، بسط روابط، تعامل بین نیروهای هم سو یا هم گرا و نا هم سو یا واگرا سوق می دهد. آنچه که سبب عبور از نظام سیستمیک مبتنی بر رابطه دالی و مدلولی نشانه ها به سوی نظام فرآیندی می گردد چیست ؟ به نظر می رسد که نظامی فرآیندی که متکی بر رابطه بین پلانهای زبانی (پلان صورت و محتوا) است جانشین رابطه دالی و مدلولی می گردد. چه ویژگی هایی سبب می گردند تا پلانهای زبانی بتوانند مرزهای معنایی را جابجا نموده و منجر به تولید جریانی نشانه- معنایی گردند ؟ هدف ما از ارایه این مقاله علاوه بر پاسخ به این پرسش، بررسی شرایطی است که ما را از نشانه شناسی ساختگرا، که معناهای از پیش تعیین شده در آن از اهمیت زیادی برخوردارند، به نشانه- معناشناسی گفتمانی، که در آن معنا تابع مذاکره و کشمکش بین پلانهای زبانی است، سوق می دهد.https://lcq.modares.ac.ir/article_18468_2a2d16a741cf3a7738ce320021a5e661.pdfدانشگاه تربیت مدرسفصلنامۀ نقد ادبی2008-03602820091222Interpretation of the Automatic Writingتأویل بی خویش نویسی: تحلیلی تازه از نگره های ادبی عین القضات همدانی537218469FAمهدیمحبتیتهران، خ کارگر شمالی، خ فکوری، پ57Journal Article19700101Eyn-ol Ghozat Hamedani is one of the prominent scholars and theosophists in the field of literary theory with lots of in-depth studies in this area. In his four excellent works, he has introduced fresh and unique ideas regarding the criticism and interpretation of the literary texts, among which one can point out: the relationship between expression and meaning; words’ connective and separative forms with respect to the meaning and content; the relation between poem and prose, and the mentality and the viewpoint of the reader; the impromptu writing especially in three stags including childhood, the state of wisdom, and the state of being in love. This study intends to analyze Eyn-ol Ghozat Hamedani’s works based on the frameworks proposed by him.یکی از شخصیت های بزرگ ادبی – عرفانی که در حیطه نقد و نظریه ادبی نکته ها و گفته های قابل تأمل بسیاری گفته است ؛ عین القضات همدانی است . وی در چهار اثر ممتاز خود نگره های تازه و نادری را در باب نقد و تحلیل و تأویل متن و حقیقت آن مطرح کرده است که از میان آنها می توان به نحوۀ نسبت معنا و لفظ ، شکل اتصالی و انفصالی کلمات در ارتباط با مفهوم و محتوا، نسبت شعر و نثر با ذهنیت و زاویۀ دید خواننده ، بی خویش نویسی و به ویژه سه ساحت کودکی، عاقلی و عاشقی در تحلیل معنا و معنای معنا اشاره کرد که هنوز هم بسیار عمیق و گیراست . هدف این مقاله تحلیل نگره های ادبی عین القضات در پرتو تفسیری هماهنگ از آثار مسلم اوست .https://lcq.modares.ac.ir/article_18469_ad7d34f4c2a54e4ce2b243cbf1e5b85d.pdfدانشگاه تربیت مدرسفصلنامۀ نقد ادبی2008-03602820091222Narrative Structures in Dolatabadi's Short Storiesشکلشناسی داستانهای کوتاه محمود دولتآبادی7311018470FAرحمانمشتاق مهر-رحمانمشتاق مهر-Journal Article19700101Dolatabadi is the most prolific author of the last two decades in Iran. Before writing novels and creating his great works such as Saluch's Absence and Kaleidar, Dolatabadi wrote long short stories, which shows his interest in writing novels. There have been only a few studies on his works and those available are mostly about the content of his stories and novels. This paper is a study of fourteen short stories by him with a particular attention to issues such as plot, point of view, characterization, and the type of beginnings and endings in them. A brief review of Dolatabadi's life and works before 1357 as well as some scholars' views of the narration and narratology in his works will precede the main discussion.دولت آبادی بی تردید، یکی از پُر کارترین و سخت کوش ترین نویسندگان دو دهۀ اخیر ایران است. او قبل از روی آوردن به رمان نویسی و خلق آثار بزرگی چون جای خالی سلوچ و کلیدر داستان های نسبتاً بلندی نوشته است که در همان ها هم تمایل او به نوشتن رمان دیده می شود. آنچه تا به حال دربارۀ آثارش نوشته اند، اندک است و عموماً به محتوای داستان ها و به ویژه رمان های او مربوط می شود. در این مقاله به شکل شناسی چهارده داستان او در ساحت هایی چون طرح یا پیرنگ، زاویۀ دید، راوی، شخصیت پردازی، آغاز و انجام و... پرداخته ایم. پیش از شروع بحث نیز به اختصار به زندگی و آثار او تا سال 1357 و سپس به آرای محقّقان درباره شکل و شکل شناسی اشاره کرده ایم.https://lcq.modares.ac.ir/article_18470_225325a0029a6046cc81731ac8bec58f.pdfدانشگاه تربیت مدرسفصلنامۀ نقد ادبی2008-03602820091222Passive Nihilism in âBoof e koorâپوچ انگاری منفعل در "بوف کور"11114018471FAسید کاظمموسویشهرکرد. کیلومتر 2 جاده سامان. دانشگاه شهرکرد. صندوق پستی 115. دانشکده ادبیات. گروه زبان و ادبیات فارسیفاطمههمایونفارس. مرودشت. صندوق پستی 73715-696. فاطمه همایونJournal Article19700101Passive Nihilism in “Boof e koor” By: Dr. Sayed Kazem Moosavi Fatemeh Homayoon Abstract: Nihilism in the beginning part of “boof e koor” and its similarity with Nietzsche’s nihilism is an issue that has already been explored by writers of this paper. Despite the fact that Nietzsche’s influence is not deniable in Hedayat’s work, this nihilism radically different from what Nietzsche recognizes as “active nihilism” and is realized in Zarathustra. The distinction between the Narrator and Zarathustra can be investigated in the second part of “Boof e koor”, which is in fact the practical nihilism of this book. This paper unearths the similarity and distinction dimensions between Zarathustra and the Narrator of Boof e koor and explores “passive nihilism” especially in second part of this book. The paper also argues that although the Narrator has mentally reviewed Nietzsche’s argument, he approves of it, and, in the first part, thinks about killing the celestial girl; this girl's deep influence - that is in fact a realization of the extraterrestrial world- and narrator's passion deter him from being able to practically obliterate influence of the prostitute’s presence, that is the social symbol of the celestial girl, from his life.چکیده: نیست انگاری راوی در بخش اول "بوف کور" و وجوه تشابه آن با نیست انگاری نیچه، موضوعی است که پیش از این از سوی نگارندگان این مقاله مورد بررسی قرار گرفته است. در عین حال که پیروی راوی از نیچه در این اثر هدایت قابل انکار نیست، این نیست انگاری با آن چه که نیچه آن را "نیست انگاری فعال" معرفی می کند و در عملِ "زرتشت" متجلی می شود، تفاوت زیادی دارد. وجوه تمایز راوی از زرتشت را می توان در بخش دوم بوف کور - که در واقع بخش عملی نیست انگاری این کتاب است – مورد مطالعه و بررسی قرار داد. این مقاله به معرفی وجوه تمایز و افتراق "زرتشت" و "راوی" بوف کور می پردازد و "نیست انگاری منفعل" را به خصوص در بخش دوم این کتاب بررسی خواهد کرد و یادآور می شود که اگر چه راوی استدلال نیچه را در ذهن خود مرور کرده، آن را می پذیرد و در بخش اول کتاب، نابودی "دختر اثیری" را در ذهن خود می پروراند، نفوذ عمیق این دختر - که در واقع جلوه ای از دنیای ماوراست – در کنار انفعال راوی مانع از آن می شود که او بتواند در عمل، تأثیر حضور "لکاته" را – که نماد اجتماعی دختر اثیری است- از زندگی خویش بزداید.https://lcq.modares.ac.ir/article_18471_4ee912756e2fa98e23149cf8e1bee575.pdfدانشگاه تربیت مدرسفصلنامۀ نقد ادبی2008-03602820091222A Study of Some Narrative Devices in the Masnaviâs Fablesبررسی چند شگرد روایی در قصّه های مثنوی14116218472FAبهروزمهدیزاده فرددکتری زبان و ادبیات فارسینصراللهامامیاستاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید چمران اهوازJournal Article19700101The narratology, with a relatively vast domain, is the center of attention for many circles of literary criticism. Besides, the relation between narrative elements with other fictional elements has introduced various new perspectives in the field of literary criticism. The aim of this article is to explain and analyze several narrative techniques, and also to show some instances of these techniques in the Masnavi’s tales. The focus of this paper will be on four major concepts, namely narrative past, Material and mental process verbs, narrative proceeding and intercalated narration. In the part devoted to narrative past, the different functions of the tense of the verb in fictional and factual texts is explicated. In the next part, it is discussed that the reporting of the persons’ external verbs like eating wearing running and the like can occur in nonfictional texts; yet, explanation of the internal verbs like thinking, hoping, and etc., is possible only in fictional texts. In the third section of the paper, the linear narrative and interruption of linear narrative will be dealt with. Finally, in the last part of this paper, the concept of intercalated narration is explored. It should be noted that the intercalated narration involves tales in which the narrative framework proceeds alternately between fictional acts and characters’ dialogues.روایت داستانی با دامنهای به نسبت گسترده، مورد توجّه محافل نقد ادبی است. از سویی دیگر، درهم تنیدگی عنصر روایت با دیگر عناصر داستانی موجبات حضور چشم اندازهای متنوّعی را در زمینه نقد داستان فراهم آورده است. برایند نوشتار حاضر، توضیح و تحلیل چند شگرد روایی و تلاش برای کاربردی کردن آن ها در بازتابانی مصادیقشان در قصّه های مثنوی است. چهار مفهومِ کلّیِ ماضی روایتی، افعال جریان بیـرونی و درونی، پیش رفتــگی روایت و روایت میان افزود، شاکله کلّی این مقاله را تشکیل می دهد. در محور ماضی روایتی، تفاوت بارز کارکرد زمان افعال در متون تخیّلی و واقعی بیان می شود. در محور بعدی توضیح داده می شود که گزارش افعال بیرونی اشخاص مانند خوردن، پوشیدن، دویدن و ... از عهده متون غیرداستانی نیز برمی آید؛ اما بیان افعال درونی همچون فکر کردن، امیدوار بودن و... صرفاً به ظرفیّت متون تخیّلی و داستانی بازبسته است. در قسمت سوم مقاله، مباحث روایت خطّی و شکست روایت خطی مطرح می شود و سرانجام در قسمت پایانی، مفهومِ روایت میان افزود تشریح می شود؛ توضیـح اینکه روایت میان افزود ناظر بر قصّه هایی است که چارچوب روایت در آن ها به شکلی تنــاوبی میان کُنِش داستــانی و گفت وگوی شخصیّت ها پیش می رود.https://lcq.modares.ac.ir/article_18472_9a497be23853d89b6f98fb990b49a55d.pdfدانشگاه تربیت مدرسفصلنامۀ نقد ادبی2008-03602820091222Narrative Intelligence in Avinyâs Narrative Prose: an Analysisبررسی ساز و کارهای هوش داستانی در نثر روایی آوینی16319218473FAJournal Article19700101This study is an analysis of the narrative prose of Aviny in his narrative Ravāyate Moharram1with regard to the features of narrative intelligence and the narratological features of his prose based on Randall’s (1999) framework for the Narrative Intelligence Theory. Although many claims have been made about the unique qualities of Aviny’s narratives, none of his works have been academically analyzed to show the narratological features in his prose. The researchers believe that scientific analysis of Aviny’s works based on reliable narratological theories can substantially contribute to a better understanding of the special qualities of his style, and using them in new forms and contexts. In the present study, narrative intelligence promoting mechanisms and their realization in Ravāyate Moharram are quantitatively and qualitatively analyzed using Labov’s (2001) narratological model as a structural instrument. The linguistic manifestation of some narratological features of Aviny’s prose are discussed from a stylistic perspective.هدف این پژوهش، بررسی روایت شناختی و سبک شناختی <em>روایت محرم</em> اثر سیدمرتضی آوینی در چارچوب نظریه هوش داستانی رندال (1999) است. گرچه تاکنون مطالب بسیاری در مورد منحصربه فرد بودن روایت های این نویسنده بیان شده، هیچ پژوهش علمی به واکاوی ویژگی های خاص روایت شناختی در آثار او نپرداخته است. بررسی آثار آوینی بر مبنایی علمی و مبتنی بر نظریه های معتبر روایت شناختی، گامی مؤثر در جهت فهم بهتر ویژگی های این آثار و استفاده از این ویژگی ها در شکل ها و موقعیت های دیگر خواهد بود. در این مطالعه، سازوکارهایی که در ارتقای هوش داستانی در چارچوب تحلیلی رندال دخیل هستند، و نمود آن ها در متن <em>روایت محرم</em><em>،</em> با بهره گیری از مدل روایت شناختی لبوف (2001) مورد بررسی و ارزیابی کیفی و کمّی قرار می گیرد. همچنین بخشی از ویژگی های روایت شناختی نثر آوینی با ذکر مثال هایی از نثر وی و از دیدگاهی سبک شناختی و در قالب نمودهای زبانی تبیین می شود.https://lcq.modares.ac.ir/article_18473_b88524c1561b782a1a78bd24d1712ffb.pdfدانشگاه تربیت مدرسفصلنامۀ نقد ادبی2008-03602820091222Introducing the story and text book by Seymour Chatman (1978)معرفی کتاب داستان و متن اثر سیمور چتمن (1978)19321018474FAابوالفضلحریمربی دانشکده علوم انسانی، دانشگاه اراکJournal Article19700101معرفی کتاب داستان و متن1 اثر سیمور چتمن (1978)https://lcq.modares.ac.ir/article_18474_3b1a33f81b8614762227f9614f0ca3c4.pdfدانشگاه تربیت مدرسفصلنامۀ نقد ادبی2008-03602820091222Introduction and criticism of the article, methodological errors in a methodological articleمعرفی و نقد مقاله، خطاهای روشی در یک مقاله روششناختی21121418475FAهاشمصادقی-Journal Article19700101خطاهای روشی در یک مقاله روش شناختیhttps://lcq.modares.ac.ir/article_18475_0643aba5bbf86ece22ee145f322a9c6a.pdfدانشگاه تربیت مدرسفصلنامۀ نقد ادبی2008-03602820091222Criticism crisis, random theory, random textبحران نقد، نظریه تصادفی، متن تصادفی21521918476FAداوودعمارتی مقدم-Journal Article19700101-نظریه تصادفی، متن تصادفی داوود عمارتی مقدم در سال های اخیر انبوهی از مقالات نقدادبی در نشریههای پژوهشی کشور منتشر می شود که ساختاری دوـ پاره دارند؛ در بخش اول به معرفی یک نظریه میپردازند و در بخش دوم آن نظریه را بر یک متن ادبی اعمال میکنند. مثلاً در پارهی نخست نظریههایی چون فرمالیسم، ساختارگرایی، روایتشناسی، سخنکاوی انتقادی و... معرفی میشوند و در پارهی دوم متنی اغلب بدون توجه به قابلیتها و تناسب آن با نظریه معرفی شده مورد بررسی قرار میگیرد. در حقیقت آنچه بیش از هر چیز به «بیمارگونگی» این روش منجر شده، «تصادف» در گزینش نظریه و متنی است که موضوع مقاله است. نویسنده (منتقد) در مورد یک نظریه مطالعاتی میکند و صرف نظر از جایگاه تاریخی، دلایل شکل-گیری و نسبت آن با نظریههای پیشین و پسین، پاره نخست مقاله را به معرفی نظریه اختصاص می دهد آنگاه متنی را منتزع از بافت تاریخی اش و بدون عنایت به نسبت آن با متون پیشین و پسین برمیگزیند. بدین ترتیب کار منتقد تا حد «إعمال مکانیکی یک نظریه تصادفی بر یک متن تصادفی» تنزل مییابد. دریغا که در اینگونه مقالات هیچ صدایی از نویسنده نقد به گوش نمی رسد و «صدای» منتقد در پشتِ قاعده ها و فرمولهای از پیش تعیینشدهی آن نظریهی خاص خاموش می شود. بسیاری از مقالاتی که با این شیوه نوشته می شوند فاقد «ایده یا روشی بدیع» هستند (که مهمترین ویژگی یک مقاله پژوهشی است). در بخش نتیجه-گیری نیز خواننده با اظهاراتی - در بهترین حالت- بدیهی روبه روست که پرتو تازهای بر متن نمیافکند. برای روشن شدن مقصود، یکی از این مقالات را – که یافتن دلیل گزینش نظریه و متن در آن دشواراست- بررسی میکنیم. مقاله «استعاره زمان در اشعار فروغ فرخزاد از دیدگاه زبان شناسی شناختی» (فصلنامه نقد ادبی، سال دوم ش 7) بر آن است تا ادراک زمان را در شعر فروغ براساس نظریه استعاره لیکاف و جانسون بررسی کند. مقاله همچون تمامی مقالات دو-پاره، با بحث مفیدی در مورد دیدگاههای شناختی در زبان-شناسی آغاز میشود و با زبانی که رنگ و بوی ترجمه برآن حاکم است این مسائل را مطرح میکند: 1- بخش عمدهای از زبان روزمره استعاری است و استعارههای شعری بسط استعارههای روزمره هستند؛ 2- زمان به مثابه یک مفهوم انتزاعی همواره در زبان روزمره براساس مکان یا شیء ادراک میشود؛ 3- این مکان یا شیء یا ثابت است در حالیکه ناظر متحرک است، یا متحرک است در حالیکه ناظر ثابت است. تا اینجا، مقدمات است و موجه به نظر می-رسد، اما اعمال آنها بر اشعار فروغ دشواری هایی را پدید میآورد. در چکیده مقاله آمده است: «در این پژوهش ابتدا تلاش شده است که استعاره های زمان در شعر فروغ فرخزاد مشخص شود. شواهد نشان دهنده آن است که این استعاره ها به همان صورتی که در گفتار روزمرهی فارسی زبانان وجود دارد، در شعر فروغ نیز یافت میشود». لیکاف و همکارانش این نظر را که «استعاره های شعری بسط استعاره های روزمره هستند» قبلاً اثبات کرده اند. آیا نویسنده بر آن است که برای تایید نظریه لیکاف شواهدی هم از اشعار فروغ فرخزاد بیاورد؟ ذکر چهل نمونه از چنین استعاره هایی در اشعار فروغ در واقع چیزی بیش از کوشش برای بیان صحت دیدگاه لیکاف نمی تواند باشد. دستکم تا اینجا یافته پژوهشی تازه ای در مورد نظریه شناختی استعاره و اشعار فروغ به چشم نمی خورد. و می توان تا اینجا مقاله را دارای ارزشهای آموزشی و ترویجی دانست. نویسندگان در بخش دیگری مدعیاند که داده های گردآوری شده از اشعار فروغ به دو مقوله قابل تفکیک است: «در دستهی نخست زمان متحرک و ناظر نسبت به آن ثابت است، و در دستهی دوم زمان ثابت است و ناظر متحرک»(ص126). البته در اشعار فروغ، مواردی از استعارههای زمانی وجود دارند که اگرچه همچنان به مثابه شیء یا مکان ادراک میشوند، اما در مورد تحرک یا سکون آنها هیچ قطعیتی وجود ندارد و نمیتوان تصمیم گرفت که جای آن در کدام یک از مقولههای مورد نظر نویسندگان است. متاسفانه نویسند گان این موارد را به راحتی نادیده گرفته اند و ظاهراً تنها دادههایی مورد توجه ایشان قرار گرفته که فرضیات از پیش تعیین شدهی مقاله را تایید کند. چند نمونه: - در یکدیگر تمام لحظه بیاعتبار وحدت را / دیوانهوار زیسته بودیم (وصل) - خورشید مرده بود و فردا / در ذهن کودکان / مفهوم گنگ گمشدهای داشت (آیههای زمینی) - امروز روز اول دیماه است / من راز فصلها را میدانم/ و حرف لحظهها را میفهمم (ایمان بیاوریم) تحلیل این نمونهها- که برخی نوآورانهاند و برخی بسط استعارههای قراردادی روزمره که در مقولههای از پیش تعیین شده نویسندگان نمی گنجند- میتوانست ابعاد تازهای از واقعیت «زمان» و ادراک شاعرانه فروغ از آن را به خواننده بشناساند. این ایرادات خود ناشی از ایراد اساسی تری ـ یعنی تصادفی بودن متن انتخابی ـ هستند. می توان پرسید که چه «ضرورتی» موجب شده تا نویسندگان فروغ را برای این بررسی برگزینند؟ اساساً این پژوهش کدام جنبه نامکشوف اشعار فروغ و یاکدام وجه از نگرش او به مقوله زمان را گشوده است؟ اگر این فرض مسلم را بپذیریم که «ذهن انسان اساساً زمان را بر مبنای مکان یا شیء ادراک می کند» و «استعارههای شعری بسط استعارههای قراردادی روزمره هستند» چه تفاوتی می کند که شعر فروغ بررسی شود، یا شاملو یا اخوان یا سهراب؟ هر شاعری برگزیده میشد تفاوتی در اصل قضیه پدید میآمد؟ در نتیجهگیری مقاله (ص134) آمده است: «فروغ... در اشعار نخستین... به استفاده از استعارههای متعارف گرایش داشته... اما به ویژه در دو دفتر پایانی... استعارههای قراردادی بسط مییابد و یا استعارههایی کاملاً بدیع به چشم می-خورد»!. کدام شاعر برجسته از این قاعده مستثنی است؟ بدیهی است که هر شاعری در مسیر تقلید تا بازیابی سبک شخصی، رفتهرفته از کلیشه ها و ذهنیت قراردادی روزمره فاصله میگیرد و این تغییر نگرش در ادراک او از کل هستی، من جمله مقولهی «زمان» نمود مییابد. دو فرض اصلی این مقاله (ادراک زمان به مثابۀ مکان و شیئ و )در مورد تمامی شاعران برجسته مصداق دارد. دو فرض اصلی این مقاله (ادراک زمان به مثابۀ مکان و شیئ و فاصلهگیری تدریجی از ذهنیت قراردادی روزمره)در مورد تمامی شاعران برجسته مصداق دارد. برای اثبات این ادعا، شواهدی را از چند شاعر دیگر ذکر میکنیم. از سهراب سپهری: - درختی میان دو لحظه میپژمرد (زندگی خوابها، مرغ افسانه) - روز و شبها رفت/ من بهجا ماندم در اینسو...(مرگ رنگ، دیوار) - نقشهایی که کشیدم در روز/ شب ز راه آمد و با دود اندود/ طرحهایی که فکندم در شب/ روز پیدا شد و با پنبه زدود (مرگ رنگ، در قیرشب) - دنگ...دنگ.../لحظهها میگذرد/آنچه بگذشت نمیآید باز(مرگ رنگ، دنگ) - میان دو لحظهی پوچ / در آمد و رفتم (آوار آفتاب، شاسوسا) - فواره میجهد/ لحظهی من پر میشود(آوار آفتاب، گردش سایه ها) - دیدار دگر آری/ روزن زیبای زمان (شرق اندوه، به زمین) - روزنی دارد دیوار زمان/ که از آن چهرهی من پیداست (حجم سبز) - سفر مرا به در باغ چندسالگیام برد (مسافر) از شاملو: - باشد که آن گذشتهی شیرین را/ بار دگر به سوی تو بازآرم (هوای تازه، بازگشت) - سالام از سی رفت و غلتکسان دوم/ از سراشیبی کنون سوی عدم (شعر ناتمام) - اینک موج سنگینگذر زمان است که در من میگذرد (من مرگ را) - بیگاهان/به غربت/ به زمانی که خود درنرسیده بود (آیدا در آینه، آغاز) - ... مرا میراث محنت روزگاران/ تنها تسلای عشقی است/ که شاهین ترازو را/ به جانب کفهی فردا خم میکند (آیدا: درخت و خنجر و خاطره، شبانه) - به جستجوی تو/ در معبر بادها میگریم/ درچارراه فصول (مرثیههای خاک، مرثیه) - زمان را لمس میکنم/ معلق و بیانتها/ عریان (ترانههای کوچک غربت، در لحظه) - چه هنگام میزیستهام/ کدام مجموعهی پیوستهی روزها و شبان را من؟ (همان، هجرانی) چنان که ملاحظه میشود، در شعر سهراب سپهری و شاملو نیز استعاره زمان اساساً مبتنی بر استعارههای قراردادی روزمره است و در عین حال در شعرهای متاخرتر آنها به تدریج، ذهنیت قراردادی روزمره رنگ میبازد و استعاره-های قراردادی بسط مییابند یا استعارههای بدیع خلق میشوند. به یقین می-توان گفت اگر هر شاعر دیگری هم برگزیده شود گزاره های بخش نتیجهگیری مقاله را میتوان در مورد او نیز- با تغییر نام فروغ- بهکار برد. انتخاب تصادفی یک نظریه و انطباق شتابزده آن بر یک متن آن هم بطور اتفاقی، مقالهای را پدید آورده که نتیجهگیریهای آن نه تنها جنبهی تازهای از مسأله «زمان» یا نگرش فروغ به آن را به خواننده نمی نمایاند بلکه آنها را به دلیل بداهت مفرط و کلی-بودن می توان به هر شاعر دیگری تعمیم داد. این مقاله اگر غایت پژوهش را در اعمال تصادفی نظریهای بر متنی تصادفی نمیدید و از نگاهی تطبیقی یا تاریخی برخوردار بود میتوانست جنبه هایی از ذهنیت استعاری فروغ را بازنماید. به عنوان مثال، مقایسه نوآوریهای فروغ در استعاره زمان با نیما یا شاملو یا اخوان و از این رهگذر، طرح مباحثی در مورد ذهنیت استعاری زنانه و مردانه شاید مقاله را سودمندتر می ساخت. دیگر این که زمان در زبان استعاری شاعران گاه هدف است و گاه وسیله. یعنی در مواردی زمان، هدف است و مکان یا شیء وسیله یا یک مشبه به برای تجسم آن، مثل نمونه های فوق. و گاه زمان وسیله است و چیز دیگری هدف مانند: «من کهام جز لحظههایی در ابد؟» بررسی کیفیت مفهوم سازی استعاری با زبان جنبه های شناختی مهمی از کار شاعران را روشن می سازد. متأسفانه کاستیهای «روششناختی» در نقد دانشگاهی این روزها مشهود است و روشهای ناقص، ممکن است به تولید انبوه مقالاتی بینجامد که کمک چندانی به هدف نقد ادبی (یعنی کشف فردیت و ابداع و ارزیابی آن) نمی رساند.https://lcq.modares.ac.ir/article_18476_4191992c18a06a78886b230886197d9b.pdf