دانشگاه تربیت مدرس فصلنامه نقد ادبی 2008-0360 19 74 2026 04 21 Manifestations of Iconic Syntax in Persian Free Verse Poetry: A Study Based on Richard Cureton’s Theoretical Framework جلوه‌های نحو تصویری در شعر آزاد فارسی: مطالعه‌ای بر اساس چارچوب نظری ریچارد کرتن 28443 10.48311/lcq.2026.118017.82721 FA محمد جواد برقعی زبانشناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران 0000-0002-8886-7690 ارسلان گلفام زبانشناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران حیات عامری زبانشناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران Journal Article 2025 12 02 Iconic syntax provides a functional framework for exploring how different kinds of iconicity are realized in the syntactic structures of poetry. First introduced by Cureton (1980) to explain how the conceptual content of a clause can align with its syntactic form, this model can serve as a productive basis for studies of Persian poetics. Using this framework, the present study examines manifestations of iconic syntax in 104 poems of modern Persian free verse through a descriptive–analytical approach. The corpus include three collections: Hofreha (Holes) by Garous Abdolmalekian, Fifty-Three Love Lyrics by Shams Langeroudi, and Laughing in a Burning House. Each poem was analyzed clause by clause in two stages: first by identifying the conceptual content, and then by describing its syntactic configuration. The spatial and temporal relations between these two levels were assessed in the light of Cureton’s typology of iconicity. The findings reveal that spatial and structural relations between syntax and content often take the form of icons of existence, complexity, spatial contiguity, and disorder. Likewise, the temporal icons identified can be categorized as occurrence, temporal contiguity, movement, and intrusion. The boundaries between these types of icons and their modes of representation are often fluid; analyzing iconicity in poetry, therefore, involves tracing how intertwined formal and semantic layers interact to create converging perceptual effects on the reader. نحو تصویری چارچوبی نقش‌گرایانه برای مطالعۀ اقسام تصویرگونگی در ساختارهای نحوی شعر است. این چارچوب توسط کرتن (1980) به هدف شناسایی سازوکارهای هماهنگ‌سازی محتوای بند با ساختارهای نحوی معرفی شده است و می‌تواند دستمایۀ مطالعات شعرشناسی در زبان فارسی قرار گیرد. در همین راستا، پژوهش حاضر کوشیده است با تکیه بر این چارچوب، جلوه‌های نحو تصویری را به روش توصیفی _ تحلیلی در 104 شعر معاصر فارسی در قالب آزاد بررسی کند. این آثار مجموعاً شامل سه دفتر «حفره‌ها» نوشتۀ گروس عبدالملکیان، «53 ترانه عاشقانه» به قلم شمس لنگرودی، و «خندیدن در خانه‌ای که می‌سوخت» اثر شهرام شیدایی می‌شود. بدین منظور تحلیل هر یک از اشعار به تفکیک واحد نحوی «بند» در دو مرحله، ابتدا از منظر محتوای مفهومی، و سپس از بٌعد ساختار نحوی انجام شد. همچنین نسبت‌ فضایی _ زمانی این دو سطح (محتوای مفهومی بند و ساختار نحوی) در تطابق با اقسام تصویرگونگی در نظام‌وارۀ کرتن ارزیابی شد. یافته‌های این پژوهش نشان داد که در آثار مزبور روابط فضایی و حجمی میان صورت نحوی و محتوا در قالب تصاویر وجود، پیچیدگی، همجواری فضایی و آشفتگی قرار می‌گیرد. به‌علاوه، تصاویر زمانی را می‌توان ذیل دسته‌های رخداد، همجواری زمانی، حرکت و مداخله‌ طبقه‌بندی کرد. مرز میان اقسام تصویر و شیوه‌های بازنمایی آن همواره روشن و قطعی نیست و تحلیل آن‌ در شعر معطوف به تبیین لایه‌های درهم‌تنیده‌ای است که در سطح صوری و معنایی بر یکدیگر انطباق می‌یابد و از جنبه‌های ادراکی متفاوتی بر مخاطب اثر می‌گذارند.