دانشگاه تربیت مدرس فصلنامۀ نقد ادبی 2008-0360 10 37 2017 05 22 A macro-structure in mystical Maqâmâts and its ideological functions کلان‌ساختار مقامات‌های صوفیان و نقش ایدئولوژیک آن 29 58 18743 FA داوود پورمظفری استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهید چمران اهواز Journal Article This essay tries to show a frequent macrostructure in mystical Maqâmâts that makes people`s religious beliefs. Not only does it gives enough evidences for the structure but also interprets its ideological functions. The macrostructure consists of some chronological events. It starts with a holy parentage for great Sufis and it is continued by prophecies predict a child will be a great Sufi in the future. It carries on with unbearable asceticisms. All of the events prepare the ground for small miracles. The chain ends with a fantastic death and a contrast to other discourses. The last events, in reality, work as a result of small miracles power. The main function of the structure appears to make a limitation to access to small miracles. It leds to articulations that generate a new discourse: discourse of Sufis who have small miracles. The new discourse encounters mystical discourse to social and political discourses. در این مقاله ابتدا نشان داده‌ایم که در مقامات‌های صوفیان، کلان‌ساختاری وجود دارد که در این ژانر همواره تکرار می‌شود. آن‌گاه نقش ایدئولوژیک هر یک از عناصر این کلان‌ساختار را تشریح نموده و به نقش آن در روابط قدرت نیز پرداخته‌ایم. کلان‌ساختاری که شاکله مقامات‌های صوفیان است از ذکر اصل‌و‌نَسَب مشایخ آغاز می‌شود و با بیان پیشگویی‌های دیگران درباره درخشش معنوی آن‌ها، ریاضت‌های طاقت‌فرسا و کرامت‌ها ادامه می‌یابد و با مرگ شگفت‌انگیز آن‌ها به پایان می‌رسد. در این ساختار، کرامت نقشی برجسته دارد و کل ساختار را تحت تأثیر قرار می‌دهد. اصل‌و‌نسب‌سازی‌ها و پیشگویی‌ها و ریاضت‌ها همگی در حکم «تمهیداتی» برای ظهور کرامت عمل می‌کنند و مرگ-های شگفت و تنازع‌های گفتمانی در حکم «امتداد» نیروی کرامت‌‌اند. نقش عمدۀ این کلان‌ساختار در مقامات‌های صوفیان این است که ضمن اثبات کرامت و امور خارق عادت برای مشایخ تصوف، دسترسی دیگران را به منبع قدرت گفتمان تصوف؛ یعنی کرامت، محدود یا غیرممکن سازد. این کارکرد ویژه موجب می‌شود تا در مفصل‌بندی گفتمان تصوف تغییراتی پدید آید و خُرده‌گفتمانی جدید به نام «گفتمان اهل کرامت» شکل بگیرد. همین گفتمان راه را برای ورود گفتمان تصوف در مناسبات سیاسی و اجتماعی هموار می‌سازد. https://lcq.modares.ac.ir/article_18743_e6e97acfea8d0d3b34ffd456ab9f665c.pdf