دوره 11، شماره 42 - ( 1397 )                   جلد 11 شماره 42 صفحات 0-0 | برگشت به فهرست نسخه ها

XML Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

یعقوبی جنبه‌سرایی پارسا، رحیمی منصور. برساخت گفتمانیِ پیرنگ‌ در گزارش های تذکره‌ایِ عرفانی: روایت های حلاج. نقد ادبی. 1397; 11 (42)

URL: http://journals.modares.ac.ir/article-29-25484-fa.html


1- عضو هییت علمی دانشگاه کردستان
2- دانشجو دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه کردستان
چکیده:   (358 مشاهده)
گزارش­های تذکره­ای شکلی از روایت­پردازی عرفانی است که با قصد مشروعیت­بخشی یا مشروعیت­زدایی، سوژه­ها را فراخوانده؛ واقعیت یا واقعیت­هایی را به نفع یا علیه آنها سامان می­دهد؛ درک بهتر این واقعیت­هایِ برساخته، نیازمند تبیین شیوه­های پیرنگ­سازیِ گزارش­های مذکور از منظر گفتمانی است. در این نوشتار برساخت گفتمانی پیرنگ­ در باب حلاج به مثابۀ نمونه­ای شاخص در دو سطح مشروعیت­بخشی و مشروعیت­زدایی درگزارش تذکره­ای شانزده کتاب عرفانی طبقه­بندی و تحلیل شده است. برای دلالت­یابی و تفسیر در سطح مشروعیت­بخشی به برخی از مفاهیم ماکس وبر و تئو ون­لیوون و در سطح مشروعیت­زدایی به بعضی از سخنان فوکو و مری داگلاس استناد شده است. نتیجه نشان می­دهد که دسته­ای با گرایش عاشقانه- قلندری سعی کرده­اند تا با انتساب اشکالی از اقتدار به همراه ارزیابی اخلاقی مثبت و اسطوره­سازی به حلاج مشروعیت ببخشند. دسته­ای دیگر با تمایلات زهدانه- شریعت­محور و ذکر نمونه­هایی از نظم­شکنی دینی-شرعی و فرهنگی-عرفی منتسب به حلاج یا بازنمایی مبتنی بر حذف و پوشیده­گویی در خدمت گفتمان طرد و مشروعیت­زدایی از وی قرار گرفته­اند. دسته­ای هم در مقامی بینابین، با اینکه اغلب از حلاج دفاع کرده؛ در مواردی هم برخی از ابعاد منفی زندگی وی را بدون دفاع از وی مطرح کرده­اند. با نگاهی به موضع­گیری­های مذکور می­توان چنین پنداشت که نوع موضع­گیری­ها مبتنی بر جهان معرفتی- ایدئولوژیک گزارش­نویسان بوده؛ از طرفی دیگر ضمن غلبه گفتمان قبول بر گفتمان طرد در باب حلاج؛ طرد مذکور بنا به جهت و شدت موضع­گیری­ها به معنای مصطحِ طرد نیست.
     

دریافت: ۱۳۹۷/۵/۱۳ | پذیرش: ۱۳۹۷/۸/۱۹

ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA code